viernes, 25 de marzo de 2016

Aitor Gametxo: “Ezkutuan jendea grabatzean sortzen den talka asko interesatzen zait”

Bere bizitzetako bat (trailer) from Aitor Gametxo on Vimeo.

Huhezinema Jaialdiko 9. edizioan Goiena Saria irabazi berri du Gametxok Bere bizitzetako bat film laburrarekin. Lekitxarra da aurtengo euskarazko film labur onenaren egilea baina Bartzelonan bizi da egun eta ezin izan zen gurekin jaialdian egon saria jasotzeko. Oporretan bueltatu da etxera eta Donostian elkartu gara bere zinemazaletasunaz gehiago jakiteko asmoz.

Gametxoren film labur honek irudi amateurrak erabiltzen ditu, Parisera egindako bidaia batean hartutakoak, kamera domestiko batekin, ezkutuan askotan, eguneraokotasun eta anonimotasunean murgilduz, gaur egungo gizartean irudiek duten esanahiaz hausnartzeko ariketa burutuz edizio mahaian. Montajean eta irudi bat bestearen ondoan jartzean sortzen diren esanahi berrietan sinisten du. Saiakera dokumentalak ditu gustuko, fikzio eta dokumentalaren arteko muga lausoan gustura mugitzen da eta ikuslea zuzendaria baina azkarragoa dela pentsatzen duenetakoa da Gametxo.

Aitortzen dut ezin izan dudala ekidin Gametxok bere filmean erabiltzen dituen trikimailuak baliatzea elkarrizketa hau egiteko. Bera jakinean egon gabe, nik elkarrizketatzen nuen bitartean konplize bat nuen inguruan argazkiak egiten, ezkutuan, argazkilari-espioi antzeko bat, Gametxoren teknika erabiliz Gametxo errepresentatzeko asmoz. Eta ondo atera da.

Grabadora on, argazkilari espioia ready... Ekin!

Bere bizitzetako bat filmeko fotograma bat.


Nondik datorkizu Bere bizitzetako bat filma egiteko ideia?

Lan honen hasierako helburua zen jada grabatuta dagoen materiala berrerabiltzea... esan nahi dut, zinea egiteko ohiko formatik aldendu nahi nuen, hau da, gidoi bat idatzi eta ondoren irudiak eta soinuak filmatu eta grabatu. Bere bizitzetako bat izan da horren alderantzizko ariketa bat. Bidai bat egin genuen lagunekin Parisera eta ordu piloa grabatu nituen guretzat, bidaiaren erregistro modura edo. Eta noizbehinka, kaleko jendearen irudi eta momentu oso prosaikoak grabatzen nituen...

Baina Parisera joan aurretik pelikularako ideia buruan zeneukan?

Ez neukan istorio konkretutik... adibidez off-ahotsaren testua ez zegoen bidaia egin aurretik idatzita. Ondoren etorri zen. Baina bai interesatzen zitzaida momentu horiek grabatzea, kaleko jendearen begiraden tentsioa, terraza baten begira dagoen neskarena adibidez... Irudi horiek grabatu eta bidaitik bueltatu nintzenean konturatu nintzen bazeudela motibo errekurrenteak.... estatuak adibidez, edo maitasuna zelan al den irudikatu... Gaika antolatu nuen materiala eta gero puzzle baten modura, erabaki nuen nola kokatu irudi guztiak istorio batean.

 Elkarrizketan zehar ezkutuan ateratako argazkietako bat.                                                               Argazkiak: Olena Krokhmal

 Zeintzuk izan dira zure erreferenteak metodologia hau aplikatzerakoan? Chris Marker datorkit burura...

“Salvando todas las distancias” baina Markerren Sans soleil filmean badaude baita ere irudiaren esanahiaren inguruko gogoetak, irudi digitalaren berezeitasunaz proposamenak, bidaiaren inguruan hausnarketak... off-ahots bat erabiltzen du baita, korrespondentzia moduan, ez dakigu nor dagoen beste aldean posta-truke hori jasotzeko... badauka ere autobiografikotik edo dokumentaletik asko ... eta fikziozko istorio bat ere bai. Hori guztia nahasten zuen Markerrek bere filmean. Oso presente izan dut pelikula hori. Nik nire proiektuan hori guztia nahastu nahi nuen baina nire modura.

Zure filmak voyeur baten ikuspuntua erabiltzen du. Zure ikuspuntua...

Bai, badago zerbait hain erreala, hain egiazkoa, grabatzen duzunean jendea kontziente izan gabe.... asko interesatzen zait. Asko idatzi da ideia horren inguruan. Susan Sontagek aipatzen du Diane Arbusen argazki erreportaje bat, zirkuko freak askori egindako erretratuz osatua, non guztiak kamerara begira daude. Sontagek esaten du kamararako begirada hori, jakitun izatea kamera bat dagaoela grabatzen edo zuri argazkiak egiten, egoera horretan norberak aukeratzen duela nola nahi duen irudian azaldu, ez? Norbera dela bere errepresentazioaren jabe eta ez argazkilaria. Bere bizitzetako bat da alderantziko proposamena. Lapurtutako irudietan dago gakoa. Joan Colom argazkilari katalanak antzeko teknika erabili zuen Raval auzoko erreportaje ezagun batean, prostitutei eta kaleko jendeari ezkutuan argazkiak atera zizkienean. Halako talka oso interesgarri bat ematen da hor...

Zein zinema mota interesatzen zaizu?

Generoen arteko disoluzioarekin jolastea oso gustoko dut. José Luis Guerinen En construcción filmean ematen da hori, ikusleak pentsatzen du ikusten ari dena erreala dela eta gero... antzik ere ez. Muga horretan gustora nabil. Eta asko pentsatzen dut ikuslearen paperaz. Askotan esan da, “ikuslea zu baina azkarragoa da”. Berak aterako ditu bere ondorioak. Pasibotasunetik aldenduta, norbait aktibo bezala ulertzen dut ikuslea.

Eta ikusle bezala? Nolakoa da zure ikusle ideala?

Haratago doan zinema da ikusle bezala interesatzen zaidana, figuratibotasunetik urrundu eta beste esanahi batzuk bilatzen dituenak, zinea egiteko beste modu bat da. Irudia metafora bihurtzen danean da benetan erakargarria, aldentzen danean bere figuratibotasunetik. Azken finean, “típico corto con giro final”... ba bueno, ondo dago existitzea baina niri ez zait zinema mota hori interesatzen. Iruditzen zait ikuslea ergel modura hartzen dela askotan, tentela balitz bezala tratatzen duela ikuslea zinema mota horrek. Dena eginda ematen zaionean ikusleari. Nik nahiago dut ikuslea ere haratago joatea.

Gametxo eta biok, elkarrizketan zehar, ur sakonetan sartzen.                                                          Argazkiak: Olena Krokhmal
Ezkutuko kameraren teknika erabiltzen duzu, ostutako irudiekin lan egiten duzu. Etikoki zein da zure jarrera horren aurrean?

(Irrifarreak...) Justifikatzen naiz esanez nik ez dudala ezkutuan filmatzen asmo txarraz. Argi daukat etikoki zalantzan jarri daitekela jarrera hori eta norbaitek esaten badit zerbait arrazoia emango nioke, ez nituzke bere irudiak erabiliko baimenik gabe. Baina nahiago dut irudiaren errepresentazio aldetik ikustea teknika hau; ezkutuan grabatzerakoan lortzen duzula zerbait garbiagoa, puruagoa, jendeari baimena eskatzen diozunean baino. Gainera, oso aukera gutxi daude nik grabatutako pertsonek azken emaitza den pelikula ikusteko... oso gauza marginala da.

Bere bizitzetako bat filmeko fotograma tentsiodun bat.
Azken kuriositate bat. Bere bizitzetako bat film laburrean badago emakume baten begirada zuzena zure kamerara, zure begitara. Begirale eta begiratuaren arteko tentsioa... filmean moztu egiten duzu une hori baina errealitatean nola bukatu zen?

Alde egin nuen... bazegoen tentsio bat hor, heldu zen momentu bat... bera kontziente zen grabatzen ari nintzela kamera batekin. Ni oso lotsatia naiz eta alde egin nuen. Badaezpada ere...

Amaitu dugu elkarrizketa. Mahaitik altxatu eta elkarrizketaren ezkutuko argazkiak erakutsi dizkiot Aitorri... dagoeneko nire whatsappean nituen argazkiak... elkarrizketa hau ilustratzen dutenak. Flipatu du. Argazkilari furtiboa aurkeztu diot eta… “Ezin ezetz esan ezta???”, Gametxok. Irrifarreak. Eskerrak Gametxori jokoa onartzeagatik eta Olena Krokhmali gurekin jolasean aritzegatik.

"Ezkutuan jendea grabatzean sortzen den talka asko interesatzen zait".                                          Argazkiak: Olena Krokhmal



lunes, 22 de febrero de 2016

Dreyer mugimenduan

Carl Theodor Dreyer (1889-1968) zine zuzendari danimarkar handiari buruz Éric Rohmer errealizadore frantsesak egindako dokumental batetik ateratako fotograma hauetan, Dreyer-ek zinema eta mugimenduaren arteko magia azaltzen du. Dokumental osoa "Cineastes de Notre Temps" bilduma entzuteatsuaren proiektuaren barne egin zen eta sarean dago ikusgai. Jose Luis Guerin-i baita entzun nion antzeko zerbait esaten, plano guztietan zerbait mugimenduan egon beharko lukela; kamera, pertsoanaiak edo haizeak eragindako mugimendua osto batean. Edozer, baina mugimenduan.

Laster ikusiko dugu Kepa Sojo lagunak Dreyer-i egindako omenaldi bitxia labur formatuan. Hileta izenburuko laburra Dreyerren Ordet (Hitza, 1955) film mitikoaren bertsio edo perbertsio bitxia da. Hori ikusleak erabakiko du... Filmaren grabaketa lanetan lagundu nion Kepari zuzendari laguntzaile bezala eta ordutik Dreyerren filmografia beste begi batzuekin begiratzen ari naiz.






domingo, 10 de enero de 2016

Zinemagintza insomnioduna

Ez da izango zinemagintza edo ikus-entzunezko industrian bakarrik gertatzen den zerbait baina ordu txikitan, ordu larritan eta ordu gehiegitan jarraian lan egitea eta zinema bat dira. Hamabi, hamahiru eta ordu gehiagoko lanegunak ohikoak dira... Gainera, zinemaren ustezko glamour edo prestigioa dela eta, jendeak gustora sartzen ditu orduak eta orduak... Lan gogorra egiten ari zarenaren adierazle izango balitz bezala... Bullshit. Hiru egun jarraian 12 orduz lan egiteak filme horren (eta langile horien osasuna) kaltetzea besterik ezin du egin. Eta zer esan meritorio edo hasiberriekin... Izarrez beteriko mundu liluragarri horretan pausoak ematen hasteko, mailaz igotzen joateko, lanegun amaigabe horiek aurrera ateratzeko gai izan behar zarela erakutsi behar... adoretsu. Hala ez bada hobe edozein bulegotan lan apal bezain inpertsonala egiten baduzu. Zinema kementsuentzako da! Eta insomniodunentzako. Egingo duzu lo beste mundu batean...

Ezagunak dira burruka horretan Ipar Amerikako zinema langileek osatzen dituzten hainbat sindikatu... Askotan industria geldiaraztea lortu dute grebak eta errebindikazioak eginez. Eztabaida honen gainean egindako dokumental interesgarri bat aurkitu dut sarean, ingelesez, "Who needs sleep?", izenburu adarjotzailea duena. Dokumentala Haskell Wexler (1922-2015) argazki zuzendariak zuzendu zuen 2006an. Niretzat arrotza zen Wexler honek "Alguien voló sobre el nido del cuco" (Milos Forman, 1975) filmaren argazkia zuzendu zuen besteak beste... Dudabarik, esperientzi eta talentu handiko gizona. Beterano bat. Lanegun amaigabe asko gaindutu dituenak.

Enjoy!


WHO NEEDS SLEEP? from IMAGO - CINEMATOGRAPHERS on Vimeo.

Informazio gehio:

Haskell Wexler
12 on 12
Who needs sleep

Haskell Wexler plano bat egiteko zai...

lunes, 28 de diciembre de 2015

Urteko bideoklipak

Urteko zerrendak egiterakoan bideoklipak azkenak izaten dira, izaten badira... Krisi madarikatua hasi baino lehen hasi zen bideokliparen krisialdia... nahiz eta gazteek gehien ikusten (edo kontsumitzen) duten ikus-entzunezko formatua da egun. Aurten ikusitako hainbat bideoklipek genero honetan oraindik dena ikusi gabe dagoela esatera bultzatzen naute... Ez dut uste Michael Jackson-ek "Thriller" abestirako egindakorik berriz egin denik baina hauetan marabillik egin dituzte... Superprodukzioak, beste galaxia batzuetako koreografiak, errefuxiatuen drama salatzen dutenak, ezinezko diruditen planoak... eta etxean egindako animazioak...

Entrevista "La dictadura del videoclip"
Libro, "La dictadura del videoclip".

Enjoy!!


martes, 22 de diciembre de 2015

Arsenic y la impertinencia

¿La impertinencia como algo positivo o negativo??? ¿Es necesaria? ¿Cuándo tenemos que ser impertinentes y cuándo no?? ¿Ante quién o ante qué hay que ser impertinente?? ¿El arte tiene que ser impertinente??

Con estos asuntos estuve entretenido unos meses cuando me invitaron el verano de 2012 al Festival 5 sur 5 de la Louviére, Bélgica, con el objetivo de hacer un corto documental sobre el tema del festival aquel año: la impertinencia.

Y esto es lo que salió, ¿Cómo lo ves?

Diario de rodaje, fotos y demás en este link.


Arsenic from iban del campo on Vimeo.

Cartelón by Unai Guerra:

martes, 1 de diciembre de 2015

Beti oporretan

François Ozonen Sous le sable, John Cheeverren The Swimmer ipuina (Igerilaria), Erri de Lucaren liburuak, Xabier Montoia,  Sapore di saleLolita-ren bertsio labur feminista bat, hondartza, eguzkia, bidaia... eta bat-batean, azken uda.

"Udako kanta italiarrak eredu". Juan Luis Zabala, Berrian.

Beti oporretan (Susa, 2015), Harkaitz Canoren ipuin liburua «zorion une harrapaezin horien inbentario bat» dela esan du Canok.

Plazer handiz galdu gara uda amaiezin horretan liburuaren ikus-entuzezko amu hau egiteko.

lunes, 28 de septiembre de 2015

Voyeurismoa garaile

Begiak everywhere, begiluzeak nonahi. Nazioarteko zinema ikasleekin Tabakaleran.

Aurtengo Donostiako Zinemaldian faltan bota dugun François Ozon zinegile frantziarrak esan zuen zine zuzendariak voyeur hutsak direla, kuxkuxero hutsak. Askotan aipatzen da zinemaren zeregina begientzat ikusezina dena bistaratzea dela, gizakion intimitatea pantailaratzean datzala erronka nagusia... Gure etxeko leihotik bizilagunen bizitza kuxkuxeatzea plazer bezala ulertua.

Autobusean, hondartzan, tabernan edo zinema areto baten iluntasunean pertsona batek atentzioa deitzen digunean (arrazoiak norberak irudika ditzala...), gizalegez jokatzea nahi badugu besteak begirada zuzentzen digunean gure begirada desbideratu beharko genuke, bere intimitatean sartzen ari baikara. Begirada mantentzeak arriskua darama... bestearen intimitatea haustea. Eta begiluzearen eta begiratuaren arteko intimitatearen muga lauso horretan zinemak asko eman dezake. Kinka horretan jartzen gaitu Kiro Russo zinegile bolibiarraren Nueva vida (16', 2015) film labur minimalistak. Kamera angelu bakar batekin kontatutako istorio minimo hau begiluzearen kuriositate aseezinean dago oinarritua... Kamerak ikuspuntu subjetiboa baliatzen du ikuslea zuzendariaren leihoan kokatzeko. Parean dagoen eraikinean, pisu batzuk beherago bikote bat bizi da eta ume bat izango dute, bizitza berri bat iritsiko da etxe hortara eta zatika ikusiko dugu etxe hortan gertatutakoa, leihoek markatuko digute ikusitakoaren limitea, eta guk eraiki beharko dugu istorioaren osotasuna.

Nueva vida film laburra Zinemaldian egin den Zinema Ikasleen Nazioarteko XIV. Topaketan ikusi ahal izan dut eta baita saritu ere; Orona Saria eman diogu lan honi. Euskal ikus-entzuneko ikaslez osatutako epaimahai bat koordinatu dut aurtengoan topaketa hauetan eta lehiaketan parte hartzen zuten mundu osoko 12 film laburren artean film berritzaileena nabarmendu dugu Orona Sariarekin. Huhezi fakultateko (Mondragon Unibertsitatea) Komunikazio gunea ordezkatzen egon naiz. Eta zer da berritzailea zineman? “Ezer ez da asmatu Dziga Vértov-ek Kameradun gizona (80´, 1929) egin zuenetik”, esango dute batzuk... Kamera bat dron batean jartzea berrikuntza galanta dela esango dute besteek... Desberdina izatea da berritzailea? Originala izatea?? Aitzindari izatea?? Zerbait berria asmatzean datza??? Guretzat zinemaren esentziara jauzi egin duen film hau izan da aurtengo berritzaileena. Norbait leihotik begira, norbait leihoaren beste aldean ikusten duenaren esanahiari zentzua eman nahian, norbait voyeurismoaz disfrutatzen, limite barik. Elkarrizketa honetan azaltzen du zuzendariak ideiaren jatorria:


Eta hara gure ezustekoa sari banaketa ekitaldian nazioarteko 12 ikaslez osatutako epaimahaiak film labur berdina saritu zuenean! Kiro Russo zuzendaria pozarren zegoen sariak jasotzerakoan. Proiektu berri bat dauka esku artean, bere lehen luzemetraia, eta banku batean mailegu bat eskatu berria zuen grabaketa lanak abiatzeko. Sari hauei esker filma ganoraz egin ahal izango duela aitortu zuen. Orona Saria 5.000 eurokoa da eta Panavision Sariak 10.000 euroko laguntza suposatzen du, bai RED Epic kamera baten eta Primo lente estandar baten lagapena, lau astez filmatzeko, edo 10.000 euroko kreditua Panavisionen materiala alokatzeko. Sari banaketaren ondoko festan zuzendariarekin hizketan esan zidan 10.000 eurogatik egingo duela bere lehen film luzea... Emaitza ikusteko irrikitan gaude jada. Pozgarria benetan zinegile berri eta berritzaile bati hegoak ematea, bertigoa gainditu dezan bultzada hori ematea... Baina sarien sistema hau oso maltzurra dela denok dakigu... Espero dugu saririk jaso ez dutenei sormenerako hegoak moztu ez izana.


Zinemaren belaunaldi berriak bultzatea helburu duten topaketa hauetan beste hainbat lan ausart eta ilusioz beteak disfrutatu ditugu... Goi mailako zinegileek emandako Master Class edo Q&A adrenalinikoak jarraitu ditugu ere... Charlie Kaufman, Jia Zhangke, Michel Franco, Joao Salaviza... Gero eta garrantzi gehiago ematen ari zaie topaketa hauei eta horrela konfirmatu zuen Jose Luis Rebordinosek berak, Zinemaldiko zuzendariak, sari banaketa emanaldian egindako agerpenean. Egitarau osoa kontsultatzeko sartu hemen.

Orona Saria emateko prest! Nire ondoan sariaren bost epaimahaikideak.

Aurtengo irabazleak pozik, diplomak eskutan.